|
Definicja
Przewlekła niewydolność nerek (PNN) jest to stan, w którym na skutek wrodzonych lub nabytych schorzeń układu moczowego dochodzi do nieodwracalnego zmniejszenia liczby czynnych nefronów w stopniu uniemożliwiającym utrzymanie homeostazy ustrojowej.
Z praktycznego punktu widzenia o przewlekłej niewydolności nerek można mówić, gdy szybkość przesączania kłębusz-kowego obniża się poniżej poziomu 70 ml/min./1,73 mz.
Przyczyną przewlekłej niewydolności nerek mogą być wrodzone i nabyte schorzenia układu moczowego. U dzieci PNN najczęściej powodują kłębuszkowe i odmiedniczkowe zapalenia nerek (na tle wstecznych odpływów pęcherzowo-moczowodowych, wrodzonych wad układu moczowego, pęcherza neurogennego). Te dwie grupy chorób są odpowiedzialne za ponad połowę przypadków PNN (dokładne dane procentowe zmieniają się z roku na rok). Inne rzadsze przyczyny to hipoplazja i dysplazja nerek, policystowatość nerek, wrodzone nefropatie, zespół hemolityczno-mocznicowy, guzy (1, 2).
Fazy rozwoju przewlekłej niewydolności nerek
Niezależnie od przyczyny, przewlekła niewydolność nerek (mocznica) rozwija się stopniowo. Szybkość progresji zależy od dynamiki choroby podstawowej oraz od umiejętnego wdrożenia i przestrzegania terapii zachowawczej (leki, dieta). Przewlekłą niewydolność nerek dzieli się najczęściej na cztery stadia (1-4).
Faza I - Niewydolność nerek utajona (chory często nie zdaje sobie sprawy z choroby). Filtracja kłębkowa (GFR) zmniejsza się do ok. 50-70% wartości prawidłowych. Dochodzi do utraty zdolności zagęszczania moczu. U chorego brak jest objawów klinicznych choroby. Czynnikiem zwracającym
uwagę w wywiadzie są nawracające zakażenia układu moczowego oraz niski ciężar właściwy moczu. Tę fazę niewydolności można rozpoznać dzięki badaniom czynnościowym nerek.
Faza II - Niewydolność nerek wyrównana. Wartość filtracji kłębkowej zmniejsza się do 20-50% wartości fizjologicznych. W tym okresie może już pojawić się niewielkiego stopnia niedokrwistość i kwasica, a także nadciśnienie tętnicze. Pacjenci są nadal wydolni fizycznie, ale większy wysiłek może być męczący. Do rozpoznania choroby w tym okresie przyczynia się często próba zdiagnozowania utrzymującej się niedokrwistości lub nadciśnienia tętniczego.
Faza III - Niewydolność nerek niewyrównana. Filtracja kłębkowa na tym etapie wynosi od 5 do 20% normy. Pojawiają się wyraźne objawy kliniczne zaawansowanej mocznicy (Tab. 1) wynikające z utraty możliwości utrzymania homeostazy wewnątrzustrojowej przez chore nerki.
Tabela 1. Objawy kliniczne przewlekłej niewydolności nerek.
|
Narząd/układ
|
Objawy kliniczne
|
|
Nerki
|
Wielomocz, skąpomocz, nadciśnienie tętnicze, kwasica metaboliczna
|
|
Serce i układ krążenia
|
Kardiomegalia, kardiomiopatia, nadciśnienie tętnicze, tarcie osierdziowe, zaburzenia rytmu serca
|
|
Przewód pokarmowy
|
Nudności, wymioty, jadłowstręt, czkawka, owrzodzenia żołądka, woń mocznika z ust
|
|
Ośrodkowy układ nerwowy
|
Bóle głowy, osłabienie koncentracji, zaburzenia świadomości, drgawki
|
|
Obwodowy układ nerwowy
|
Polineuropatie, zespół niespokojnych nóg, parestezje
|
|
Układ kostny
|
Osteodystrofia: bóle i zniekształcenia kostne
|
|
Skóra
|
Świąd, bladość, skłonność do sińców, łuszczenie się, wypryski, zadrapania
|
|
Objawy hematologiczne
|
Niedokrwistość, krwawienia
|
|
Objawy endokrynologiczne
|
Niskorosłość, opóźnienie dojrzewania plciowego, niedoczynność tarczycy
|
|
Zaburzenia immunologiczne
|
Zwiększona podatność m na infekcje
|
|
Zaburzenia metaboliczne
|
Dyslipidemie, upośledzona tolerancja glukozy
|
Stężenie kreatyniny i mocznika w surowicy krwi jest podwyższone. Pacjenci mają trudności z wykonywaniem podstawowych, codziennych czynności, są osłabieni. Na tym etapie możliwe jest jeszcze leczenie zachowawcze.
Faza IV - Schyłkowa niewydolność nerek. Spadek filtracji kłębkowej poniżej 5% normy. Objawy nasilonej mocznicy (może dochodzić do mocznicowego zapalenia osierdzia i opłucnej, skazy krwotocznej). Zaburzenia metaboliczne nie poddają się leczeniu zachowawczemu. Konieczne jest rozpoczęcie terapii nerkozastępczej (hemodializa, dializa otrzew-nowa).
|
|
