Wprowadzona przez Malchesky'ego i współpracowników ocena skuteczności dializy opiera się na bezpośrednich pomiarach stężeń mocznika w dializacie, pomiarach czasu dializy tD i czasu pomiędzy dializami theta oraz pomiarach stężeń mocznika w surowicy pacjenta po, przed i po kolejnej dializie. Dzięki pomiarom możliwe jest dość dokładne obliczenie klirensu efektywnego dializatora, tworzenia mocznika, objętości dystrybucji. Metoda ta nie wymaga technik mikrokomputerowych ani skomplikowanych matematycznie obliczeń. Jest kłopotliwa ze względu na konieczność dokładnej zbiórki pełnej objętości dializatu odzyskanego w czasie dializy, oceny KR i rygorystycznego przestrzegania pomiaru czasu w wyznaczonych interwałach. Ocena adekwatności dializy może być dokonana na drodze analizy wyliczonych parametrów: klirensu efektywnego KDeff, V, G, oraz odnotowywanych stężeń. Według autorów dane te pozwalają dokonać oceny skuteczności dializy i stanu odżywiania pacjenta. Wzory obliczeń poszczególnych parametrów (zmodyfikowane przez Bartha) przedstawiono poniżej:
gdzie:
G - mmol/min.,
PCR - g/dobę,
U - całkowita ilość mocznika usunięta w czasie dializy,
C1, Ct, C2 - stężenia mocznika przed, po i przed następną dializą,
Cmid - stężenie mocznika w połowie dializy,
dV - zmiana objętości dystrybucji V w czasie dializy (= UFR),
KR - klirens resztkowy,
KDeff - llirens efektywny.
Ocena adekwatności dializy w oparciu o DDQ ustąpiła miejsca modelowaniu kinetycznemu dializy i nie jest aktualnie szerzej stosowana.
Keshaviah i Star zaproponowali w 1994 roku metodę oceny adekwatności dializy, którą nazwali solute removal index. Metoda ta spełnia zasadę zachowania masy w czasie sesji dializacyjnej i jest opisana wzorem:
V1 x C1 + G x tD = V2 x C2(e) + R
gdzie:
V 1 x C 1 oznacza ilość badanego związku przed dializą;
G x tD - ilość związku wytworzony w czasie dializy;
V2 x C2 - ilość związku po dializie;
R - ilość usuniętą w czasie dializy.
Cząsteczką modelową może być mocznik. Normalizując wielkość usuwania cząstek do ich przeddializacyjnej ilości i wyrażając wynik w procentach uzyskuje się wartość wskaźnika usuwania (SRI - solute removal index) opisaną wzorem:
Przy założeniu, że w chwili pomiaru stężeń przed dializą wartość C1 oznaczała wyrównanie stężeń badanej substancji w obrębie jej objętości dystrybucji V 1. O ile w czasie dializy tD nie doszło do istotnych zmian objętości dystrybucji (V2= V1), po przekształceniu wzór przybiera postać:
Wzór ten może być uproszczony, o ile nie doszło do znaczącej zmiany objętości (V1 = V2), do postaci:
gdzie: C2(e) equilibrated - oznacza stężenie badanej substancji po dializie po uwzględnieniu zjawiska odbicia (tj. mierzonego w 300 minut. po zakończeniu dializy). We wzorze tym można dostrzec pewne podobieństwo pomiędzy wskaźnikami PRU (URR) i SRI. SRI będzie dokładniejszym parametrem adekwatności dializy u tych dializowanych, u których wartości klirensów komórkowych Kc są niskie, a wartość C2 wyraźnie mniejsza od C2(e). Pacjenci ci mogą być niedodializowani. O ile wartość C2 będzie bliska lub równa C2(e) (np. przy wysokich wartościach Kc), terapia jest skuteczna i zgodna z założeniami. Wskaźnik koncentruje się na opisie skuteczności usuwania toksyn, których stężenia mierzone są bezpośrednio, co pozwala na pominięcie przyczyn wpływających na wartość C2, takich jak: recyrkulacja w przetoce, recyrkulacja krążeniowo-płucna, zmiany objętości osocza lub zmiany objętości dystrybucji w czasie dializy. Oparcie obliczeń SRI na stężeniu postrebound zwiększa wiarygodność wskaźnika. Metoda ta niesie za sobą pewne utrudnienia w stosowaniu jej na co dzień (konieczność wyliczenia R ze zbiórki dializatu lub bezpośredniego mierzenia klirensu dializatora i oceny wydalonej ilości toksyny, dokładnego ważenia pacjenta, określenia V1, V2 i Vufr oraz oznaczenia stężeń w 30 do 60 minut po dializie). Wskaźnik SRI jest koncepcyjnie prostym i wiarygodnym parametrem pozwalającym na ocenę adekwatności hemodializy, niezależnie od stosowanej techniki (konwencjonalna HD, dializa z wysoką ultrafiltracją, HD przepisywana w oparciu o model jedno- i dwuprzedziałowy, ze stałą lub zmienną objętością dystrybucji). Nie wymaga drogich technik komputerowych, nie obarcza jej błąd Kt/V. Wartości SRI w granicach 70% lub więcej świadczą o dobrej skuteczności dializy. SRI wymaga jednak weryfikacji klinicznej.
