Pierwotne izolowane moczenie nocne należy leczyć, bo chociaż nie stanowi ono zagrożenia dla życia dziecka, to jednak jest dla niego ogromnym obciążeniem. Znanym jest fakt, że moczenie nocne nasila reakcje nerwicowe bez względu na przyczynę pierwotną i powoduje powstanie efektu "błędnego koła" nasilając moczenie. Jeżeli moczenie nocne u dziecka jest traktowane jako zła wola lub lenistwo, a dodatkowo dziecko jest karane i zawstydzane przez rodziców, wpływa to nie korzystnie na samoocenę dziecka, wzajemne stosunki z rodzicami i upośledza kontakty z rówieśnikami. Jak ważny jest to problem świadczą wyniki ankiety, gdzie spośród 20 sytuacji stresogennych dzieci umieściły moczenie nocne na trzecim miejscu po śmierci rodziców i utracie wzroku, a pacjenci dorośli, którzy moczyli się w nocy w dzieciństwie, obwiniali się za konflikty w rodzinie, rozwód rodziców i własne nieudane małżeństwo. O randze problemu świadczy powstanie International Enuresis Research Center w 1992 r. w Aarhus w Danii. Dzieci moczące się w nocy czują się gorsze i pokrzywdzone. Moczenie nocne jest chorobą całej rodziny zaburzając jej funkcjonowanie na wielu płaszczyznach, między innymi ekonomicznej. Koszty ciągłego prania piżam, bielizny pościelowej, zakup pampersów i pieluch są coraz wyższe. Moczenie nocne stanowi więc nie tylko problem psychologiczny i ekonomiczny dla samych pacjentów i ich rodzin, ale ze względu na częstość występowania jest również ważnym zagadnieniem społecznym. W wielu rodzinach są moczące się dzieci, ale tylko część rodziców decyduje się na szukanie fachowej pomocy lekarskiej. W większości przypadków dzieje się tak, ponieważ moczenie nocne nadal stanowi problem wstydliwy lub bagatelizowany. Z powyższych względów, jeżeli po ukończeniu 4 r.ż. dziecko moczy się nadal, wizyta u lekarza pierwszego kontaktu jest konieczna. Wczesne rozpoczęcie skutecznego leczenia poprawia samoocenę dziecka, przywraca normalne funkcj onowanie w środowisku rodzinnym i społeczeństwie ( 16).
W leczeniu moczenia nocnego stosuje się metody niefarmakologiczne, farmakologiczne i psychoterapię ( 17, 18).
Dobra współpraca pomiędzy lekarzem, dzieckiem i rodziną ma ogromne znaczenie w leczeniu, podobnie jak akceptacja leczenia nie tylko przez całą rodzinę, ale i pacjenta.
Dziecko powinno uczestniczyć w prowadzeniu zeszytu obserwacji, gdzie zaznaczone są noce "suche" i "mokre". Za noce suche należy chwalić. Rodzice muszą zdawać sobie sprawę z tego, że moczenie nocne nie jest wynikiem złej woli lub lenistwa ze strony dziecka, w związku z czym nie należy dziecka karcić lub zawstydzać, ponieważ pogłębia to dodatkowo stres związany z moczeniem. Samodzielne sprzątanie mokrej bielizny i pościeli u niektórych dzieci wzmacnia kontrolę nad pęcherzem i ułatwia budzenie się w odpowiedzi na przepełniony pęcherz. Nie powinno się używać pieluch i pampersów u dzieci powyżej 4 r.ż., ponieważ dziecko nie wstaje w nocy, nawet gdy poczuje potrzebę oddania moczu, bo czuje się zabezpieczone. To podświadome przyzwolenie na moczenie się opóźnia rozwój kontroli nad pęcherzem.
Ogranicza się podawanie płynów w godzinach wieczornych, ale nie należy całkowicie zabraniać picia przed snem. Natomiast należy unikać napojów gazowanych oraz owoców i jarzyn (działają moczopędnie). Zauważono również, że u dzieci z alergią podawanie mleka przed snem nasila moczenie. W grupie 3-4-latków zwyczaj picia z butelki ze smoczkiem w trakcie snu jest dosyć często spotykany.
Ważną rolę w leczeniu izolowanego moczenia nocnego odgrywa terapia kondycjonująca, stosowanie alarmów dźwiękowych i psychoterapia. Celem terapii jest ćwiczenie świadomej kontroli nad oddawaniem moczu. Nauczanie rozpoczyna się od treningu pęcherza polegającym na uczeniu dziecka, jak należy całkowicie opróżnić pęcherz w regularnych odstępach czasu w ciągu dnia oraz przed snem. Zwiększenie podaży płynów w ciągu dnia, wydłużenie przerw między poszczególnymi mikcjami stanowi bodziec do zwiększenia pojemności pęcherza. Próby przerywania strumienia moczu w trakcie mikcji wzmagają kontrolę nad zwieraczem cewki moczowej.
Jeżeli dziecko jest budzone w nocy, to wybór odpowiedniej i stale tej samej pory nocnej jest ważny. Budzenie może być połączone z bodźcem dźwiękowym (budzik). Podobną rolę mogą spełniać różne urządzenia elektroniczne działające na zasadzie alarmu, jak majteczki lub materacyki z czujnikiem. Sygnał dźwiękowy pojawiający się po pierwszych kroplach moczu spełnia, podobnie jak w poprzedniej metodzie budzik, rolę bodźca hamującego oddawanie moczu. Stosowanie tej metody jest kontrowersyjne zarówno ze względu na koszt samego urządzenia, jak i niechęć ze strony pacjentów i ich rodzin w posługiwaniu się tego typu aparatami budzącymi.
Utrzymywanie się moczenia nocnego pomimo powyższego postępowania jest wskazaniem do leczenia farmakologicznego. Wykazane w badaniach klinicznych zaburzenia rytmu dobowego wydzielania wazopresyny, nadprodukcja mniej zagęszczonego moczu przekraczająca pojemność pęcherza moczowego u dzieci z izolowanym moczeniem nocnym spowodowała próby leczenia tych pacjentów lekiem antydiuretycznym, jakim jest desmopresyna, zmodyfikowany hormon tylnego płata przysadki o właściwościach antydiuretycznych wazopresyny, lecz pozbawiony wpływu naczynioruchowego. Lek ten znany pod nazwą Adiuretin-SD lub Minirin okazał się skuteczny u około 60-70%a leczonych przy znikomej ilości działań ubocznych. Preparat stosuje się w postaci kropli do nosa lub tabletek podawanych tuż przed snem. Zalecana dawka początkowa desmopresyny podawanej donosowo wynosi 7 ltg. Przy braku poprawy można dawkę zwiększyć do 40 ltg (jedna kropla preparatu Adiuretin SD zawiera 3,5 ltg desmopresyny). W każdym przypadku powinna być dobrana optymalna dawka dla danego pacjenta. Dotyczy to również leku podawanego doustnie (Minirin - tabl. 0,1, 0,2 mg), gdzie dawka początkowa wynosi 0,2 mg, a efektywna waha się w granicach 0,1-0,4 mg. Odstawienie leku powoduje u części dzieci nawrót moczenia. Większość nawrotów obserwowano u tych pacjentów, u których desmopresyna była stosowana krótko. Przyjmuje się, że leczenie powinna trwać od 3 do 6 miesięcy, a nawet dłużej, ze stopniową redukcją dawki. Jeżeli pacjent przestaje się moczyć, można podjąć próbę odstawienia leku. W razie nawrotu ponownie wprowadza się Adiuretin SD w dawce stosowanej przed odstawieniem. Podobnie jak dawka leku, tak i czasokres leczenia powinien być ustalany indywidualnie dla każdego pacjenta. Objawy uboczne w trakcie leczenia desmopresyną występują rzadko, stwierdzono je u 5,6% leczonych dzieci. Mogą to być bóle głowy, dyskomfort ze strony śluzówek nosa, krwawienia z nosa, łagodne objawy ze strony przewodu pokarmowego i wysypka. Najpoważniejszym powikłaniem jest hiponatremia, która może spowodować wystąpienie drgawek. Powikłanie to występuje bardzo rzadko i dotyczy dzieci z chorobami powodującymi uposledzenie zagęszczania moczu i przyjmujących duże ilości płynów. Nie należy podawać desmopresyny u pacjentów z niewydolnością nerek, marskością wątroby, psychogenną i nawykową polidypsją, retencją płynów o różnej etiologii, przy stosowaniu diuretyków i nadwrażliwości na desmopresynę. Ponadto należy przed rozpoczęciem leczenia wykluczyć wspomniane uprzednio wady układu moczowego i inne schorzenia. Przy stosowaniu desmopresyny należy pamiętać o ograniczeniu płynów na 2-3 godziny przed i po podaniu leku. W Europie terapia alarmowa w skojarzeniu z desmopresyną należy do preferowanych metod postępowania u dzieci z moczeniem nocnym (19). Przy braku poprawy w trakcie leczenia desmopresyną, korzystne wyniki leczenia uzyskali Caione i Rhuston (20, 21) stosując desmopresynę z oksybutyniną.
Chlorowodorek oksybutyniny (Ditropan), substancja obniżająca napięcie mięśni gładkich, posiadająca właściwości miejscowo znieczulające oraz antycholinergiczne powoduje zwiększenie objętości pęcherza moczowego, obniżenie napięcia mięśnia wypieracza i nieznaczny wzrost napięcia zwieracza. Ditropan w postaci 5 mg tabletek stosowany u dzieci powyżej 5 r.ż. do leczenia moczenia nocnego w Polsce zostal wprowadzony w latach dziewięćdziesiątych. Dawka dobowa wynosi 0,2-0,3 mg/kg m.c. Podaje się ją w 2 lub 3 dawkach. Nie należy przekraczać dawki maksymalnej dla dzieci 3 tabl. dziennie (15 mg). Stosowanie trójcyklicznych antydepresantów (imipramina) ze względu na ich działanie uboczne powinno być ograniczone u dzieci.
Jak wynika z doniesień wielu autorów, najskuteczniejszymi metodami leczenia moczenia nocnego jest stosowanie równoczesne terapii kondycjonującej, farmakoterapii i psychoterapii. Podczas terapii skojarzonej konieczna jest wnikliwa obserwacja pacjenta. Pomoc psychoterapeuty w trakcie leczenia farmakologicznego jest nieodzowna, zwłaszcza że tendencja do zaburzeń nerwicowych z okresu dzieciństwa może ulec utrwaleniu.
Po zakończeniu leczenia w ciągu pierwszych 6 miesięcy pacjent powinien pozostawać pod kontrolą lekarską, ponieważ nawrót moczenia występuje zwykle w tym okresie.
Uzyskanie wyleczenia lub chociażby poprawy w moczeniu nocnym u dzieci zależy nie tylko od ścisłej współpracy pomiędzy pediatrą, dzieckiem i rodziną, ale wymaga udziału specjalistów z różnych dziedzin medycyny. Należałoby stworzyć ośrodki grupujące specjalistów zajmujących się tym zagadnieniem, a w kształceniu studentów medycyny zwrócić szczególną uwagę na problem moczenia nocnego i zaburzeń w oddawaniu moczu. Tego typu ośrodki istnieją w wielu krajach, gdzie poza ustalaniem standardów postępowania prowadzi się szkolenia pielęgniarek i zespołów biorących udział w opiece nad rodziną i pacjentem. Zrozumienie wieloczynnikowej etiologii moczenia nocnego być może pozwoli na bardziej skuteczne leczenie, a tym samym zmniejszy obciążenie psychiczne i pozwoli na normalne funkcjonowanie w rodzinie i społeczeństwie pacjentów z tym schorzeniem (22).
