Oddział Dializ - historia

Dializoterapia w Instytucie Pediatrii a po wydzieleniu działalności leczniczej - w Uniwersyteckim Szpitalu Dziecięcym, ma swoje dwa rozdziały, które przedzielone są datą 25 marca 1985 roku, tj. uruchomieniem sztucznej nerki, która w tym czasie pozwoliła Instytutowi Pediatrii stać się czwartym ośrodkiem pediatrycznym w Polsce dysponującym hemodializą dla dzieci. O pierwszym okresie, tj. latach 1980-85 wspominamy dziś niechętnie. Ceną pionierskich doświadczeń z przerywaną dializą otrzewnową i automatyczną dializą otrzewnową była bardzo wysoka śmiertelność. Wynikała ona z braku dostępu do programu przeszczepów z powodu częstych epizodów zapaleń otrzewnej u dializowanych dzieci, skutkiem których była utrata własności dializacyjnych i ultrafiltracyjnych otrzewnej, narastająca mocznica i przewodnienie. Z 30 dzieci objętych programem przewlekłym w okresie 5 lat udało się uratować 2, średni czas przeżycia na dializie wynosił 8 mcy.

W tym roku minęła 16 lat od uruchomienia hemodializy. Przez oddział przewinęło się 90 pacjentów z przewlekłą niewydolnością nerek, wykonano w tym czasie 30,5 tyś. zabiegów hemodializy. Blisko 50 pacjentów doczekało się przeszczepu nerki, głównie w Instytucie Transplantologii w Warszawie i w Centrum Zdrowia Dziecka. U 8 chorych doszło do przewlekłego odrzucania. Wskaźnik śmiertelności pacjentów odniesiony do 1 roku, wynoszący 0,3% w omawianym okresie czasu, stawia nas na jednym z czołowych miejsc w porównaniu do wiodących ośrodków pediatrycznych w Europie i Stanach Zjednoczonych. W tym czasie opanowano i udoskonalono produkcję koncentratów do hemodializy (ukłon w stronę dużego wysiłku organizacyjnego Apteki Instytutu, która podejmuje się produkcji każdego typu koncentratów), wprowadzono najpierw ręczną a następnie półautomatyczną a w końcu w pełni zautomatyzowaną metodę reutylizacji dializatorów (co przyniosło szpitalowi oszczędności około ok. 250 tyś. złotych). Opracowano własny system komputerowego nadzoru dializy (wersje Krak-dial, Dial 1-5, Nephron pod Windows 97), na podstawie modelowania kinetycznego indywidualizować i optymalizować terapię).

Nowe perspektywy leczenia otwarły się po uruchomieniu plazmaferezy - najpierw w oparciu o wypożyczoną przez Klinikę Toksykologiczną maszynę Bellco-plasmat 791 a potem - już własny aparat Hospal BSM 22. Od 1992 r wykonano ponad 200 zabiegów PF, ratując życie dzieciom m innymi zatrutym grzybami, z toczniem trzewnym, zespołem Guillain-Barre, stwardnieniem rozsianym, w śpiączce wątrobowej i z ciężkimi hiperbilirubinemiamii. Działania odtruwające zostały uzupełnione hemoperfuzją (30 zabiegów u zatrutych dzieci). We współpracy z oddziałami Intensywnej terapii C, B i A wprowadzono wolne techniki dializacyjne, rozpoczynając w 1994 r hemofiltrację i hemodiafiltrację. Przewidujemy, że w oparciu o stopniowo zakupywany sprzęt do technik żylno-żylnych - będą one coraz częściej stosowane zwłaszcza we współpracy z Kliniką Kardiochirurgii Dziecięcej i zespołem anestezjologicznym. W omawianym okresie czsu wykonano też około 400 hemodializ u dzieci z ostrą niewydolnością nerek.

Z oddziału stopniowo znikały wysłużone maszyny do hemodializy Cobe Centry 2, dar Project HOPE. Obecnie zastępują je bardziej nowoczesne aparaty Braun- Secura, Braun-Dialog. Ostatnio dumą oddziału jest najnowszy model Fersseniusa 400 S, który ma w sobie więcej komputera niż maszyny - ale odzwierciedla to współczesny trend obserwowany w konstrukcjach sprzętu do HD. Większość z chorych dializowana jest na biozgodnych dializatorach z błoną polisulfonową.

W 1995 roku uruchomiono w Instytucie program CADO dla dzieci z p.n.n. Dzięki pomocy Fundacji o Zdrowie Dziecka Oddział Dializ wzbogacił o 2 Cyklery typu Pac-Extra (Baxter) a wspaniała akcja WOŚP w 2000 roku dała każdemu dziecku dializowanemu w programie dializy otrzewnowej szansę na własny Cykler., znacznie poszerzające możliwości terapeutyczne.

W okresie ostatnich 16 lat Oddział Dializ czynnie uczestniczył w 4 programach badawczych KBN nad komputerowym systemem nadzoru dializy i optymalizacją dializy krótkotrwałej we współpracy z Instytutem Elektroniki AGH (trzeci grant KBN poświęcony wyjaśnieniu zjawisk wpływających na zmianą charakterystyki i optymalizacje reutylizacji dializatorów był realizowany w latach 1996-99). Oddział przygotowuje się do kolejnych prac Badawczych wspólnie z AGH na temat analizy dostępu naczyniowego u dializowanych dzieci. Nawiązano współpracę z Instytutem Biocybernetyki i Inżynierii Biomedycznej PAN w Warszawie, Kliniką Nefrologii CM UJ w Krakowie i kilkunastoma ośrodkami w kraju i za granicą. Oddział brał udział w pionierskich, pilotowych badaniach nad skutkami stosowania erytropoetyny u hemodializowanych dzieci w latach 1989-1992.

W latach 1986-2000 opublikowano ponad 30 oryginalnych doniesień naukowych, wygłoszono ponad 70 doniesień na zjazdach i sympozjach krajowych i zagranicznych. Efektem pracy naukowej jest 1 habilitacja i 1 obroniony doktorat, 2 otwarte przewody doktorskie, 5 rozdziałów w podręcznikach dializoterapii i informatyki medycznej, jedna monografia nt. modelowania kinetycznego mocznika i 1 monografia nt. żywienia chorych z przewlekłą niewydolnością nerek. We współpracy z doc. Mikołajem Spodarykiem sprzęgnięto 2 systemy komputerowe, dzięki czemu całkowite i częściowe żywienie pozajelitowe dzieci z ostrą niewydolnością nerek i przewlekłą niewydolnością nerek stało się rutynowym sposobem wspierającym terapie nerkozastępcze i umożliwiające przetrwanie chorym dzieciom krytycznego okresu niewydolności.

Szkolono lekarzy, pielęgniarki, dietetyczki. Uczono modelowania dializy i optymalizacji terapii niezależnie od wieku chorych.

Dbając o poprawę jakości życia dializowanych od 1990 roku organizujemy "Wakacje z Dializą" - najpierw jako program wymiany dzieci z ośrodkiem gdańskim, a następnie już samodzielnie - we współpracy z Akademią Wychowania Fizycznego w Krakowie - "Dializę pod Żaglami" nad Jeziorem Rożnowskim.

Nadzieje na rozwój dializ - a w przyszłości udział w regionalnym programie transplantacji nerek wiążemy z otwarciem nowego oddziału dializ w Centrum Ambulatoryjnego Leczenia Dzieci w 1999 r. Dzięki życzliwości Dyrektora Instytutu, Przewodniczącego Krajowego Zespołu Specjalistów ds Nefrologii, Konsultanta Regionalnego ds Nefrologii oraz pani doktor Ireny Marcinek z Departamentu Lecznictwa MZiOS - możemy powiedzieć, iż w nowym oddziale naszym pacjentom jesteśmy w stanie zaoferować terapie nerkozastępcze na najwyższym, światowym poziomie, a warunki naszej pracy stały się godne. Pozwala to na utrzymanie wiodącej pozycji naszego ośrodka oraz na kontynuację badań i dalszy rozwój naukowy kadry.

W Oddziale dializ pracuje 4 lekarzy, 12 pielęgniarek, 2 salowe. Dla dzieci przygotowuje posiłki jedna dietetyczka, o stan i sprawność maszyn dbają 2 technicy. Konsultuje naszych pacjentów psycholog kliniczny a do ich dyspozycji są wszystkie poradnie i gabinety specjalistyczne Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego.

Na bazie Oddziału Dializ działa Zakład Dializ Katedry Pediatrii Polsko-Amerykańskiego Instytutu Pediatrii Collegium Medicum. Zakład realizuje zadania dydaktyczne przed i podyplomowe oraz badania naukowe w ramach działalności Statutowej. Jacek A. Pietrzyk