Przyczyny tzw. niewydolności nerkowej są związane z uszkodzeniem miąższu nerki w następstwie przebytego wcześniej przewlekłego kłębuszkowego zapalenia nerek, ostrego zatrucia np. grzybami czy solami rtęci, a także po zatruciu lekami. U niemowląt jedną z częstszych przyczyn niewydolności jest tzw. zespół hemolityczno-mocznicowy. Po infekcji jelitowo-bakteryjnej dochodzi wówczas do ostrej niewydolności nerek z objawami skazy krwotocznej.
Przyczyny pozanerkowe, które mogą wywołać ostrą niewydolność nerek to wszelkie zaburzenia odpływu moczu. Może tak się stać w przypadku kamicy, guza nowotworowego itp.
Mimo różnych przyczyn ostrej niewydolności nerek obraz choroby jest podobny. Objawy towarzyszące poszczególnym fazom choroby:
I okres - uszkodzenia. Górę biorą objawy związane z czynnikiem powodującym niewydolność nerek. Jeśli przyczyną jest kamica, będzie to zatem wstrząs, zatrucie, napad kolki. We wszystkich chorobach przebiegających gwałtownie należy więc obserwować wydalanie moczu, prowadzić bilans płynów spożywanych i wydalanych, mierzyć ciśnienie krwi.
II okres - skąpomocz. W tym okresie chory oddaje coraz mniej moczu, aż do całkowitego bezmoczu. Zwiększa się stężenie mocznika w surowicy krwi i stężenie potasu. Mogą pojawić się obrzęki, wzrasta ciśnienie tętnicze, może dojść nawet do obrzęku płuc. Okres ten trwa od kilku do kilkunastu dni. Zależy to od pierwotnej przyczyny niewydolności. Im dłużej trwa okres skąpomoczu i bezmoczu, rokowania stają się coraz gorsze.
III okres - wielomocz. Zaczyna się stopniowa poprawa wydalania moczu, aż dochodzi do wielomoczu. Zdrowy organizm wydala na dobę ok. 1,5 l moczu. W tym okresie choroby ta ilość wydalanego moczu podwaja się , a nawet dochodzi do 5 litrów! Powoli wyrównuje się gospodarka kwasowo-zasadowa, cofa się kwasica, organizm dochodzi do stanu równowagi. Wielomocz może doprowadzić do nadmiernego zmniejszenia zawartości potasu w surowicy i powikłań ze strony układu krążenia. Jest to zatem okres również bardzo niebezpieczny dla chorego.
IV okres - zdrowie i regeneracja sił. Zależy od stopnia uszkodzenia nerek i wieku chorego. Niestety, w wielu wypadkach wyleczenie jest niezupełne i czynności nerek pozostają już trwale uszkodzone.
Leczenie ostrej niewydolności nerek skupia się najpierw na usunięciu przyczyn zaburzeń. Aby zachować ścisły reżim wodno-elektrolitowy i kwasowo-zasadowy, trzeba stale kontrolować ilość i skład napojów. W czasie skąpomoczu ilość przyjmowanego płynu należy mocno ograniczyć, w okresie wielomoczu zwiększyć do ilości oddawanego moczu. W tym czasie musi być prowadzona stała kontrola zawartości potasu we krwi. Trzeba przeprowadzać badania EKG. Okres skąpomoczu wymaga rygorystycznego ograniczenia w diecie soli kuchennej i soli potasu. W okresie wielomoczu trzeba na odmianę uzupełniać potas.
Ostra niewydolność nerek to schorzenie bardzo ciężkie, nieraz o dramatycznym przebiegu. Bywa, że istnieją wskazania do dializy otrzewnowej lub pozaustrojowej.
