Niewydolność nerek

Co to jest niewydolność nerek?

Niewydolność nerek charakteryzuje się utratą zdolności do oczyszczania organizmu z toksycznych produktów przemiany materii, wydalania wody oraz kontroli równowagi wewnątrzustrojowej (homeostazy). Objawami niewydolności będzie wyraźna zmiana objętości wydalanego moczu lub jego brak, narastanie objawów mocznicowego zatrucia organizmu oraz nieprawidłowe wyniki badań laboratoryjnych krwi.

Jakie są rodzaje niewydolności?

Dwa główne rodzaje niewydolności nerek to niewydolność ostra i niewydolność przewlekła. W pierwszej postaci do zaburzenia homeostazy dochodzi nagle, a kliniczne objawy niewydolności narastają szybko. Przyczynami ostrej niewydolności nerek mogą być:

• niedostateczne ukrwienie nerki powodujące niewydolność przednerkową;
• choroby kłębuszków i miąższu nerki lub zatrucia powodujące niewydolność nerkową;
• zaburzenia odpływu moczu, prowadzące do niewydolności zanerkowej.

Rokowanie w ostrej niewydolności nerek zależy od stopnia uszkodzenia nerki i ciężkości stanu pacjenta. Ciężkie postaci w 50% przypadków nadal kończą się niepomyślnie.

Przewlekła niewydolność nerek może w powolny sposób rozwijać się jako następstwo przebytych chorób nerek uszkadzających kłębuszki nerkowe lub kanaliki, zatrucia, chorób metabolicznych, wad i zakażeń układu moczowego oraz wiele lat trwającej kamicy nerkowej. Narastanie objawów klinicznych jest wolne. Organizm uruchamia mechanizmy przystosowawcze do rosnącego zatrucia lecz gdy są one niewystarczające - dochodzi do przewlekłej (schyłkowej) niewydolności nerek, manifestującej się z reguły: osłabieniem, wyniszczeniem, brakiem apetytu, niedokrwistością, nadciśnieniem, zakwaszeniem organizmu (kwasicą metaboliczną), bólami kostnymi i skłonnością do patologicznych złamań kości, skłonnością do krwawień, a w skrajnych postaciach - śpiączką mocznicową. Bardzo charaktery stycznym objawem jest typowa, słodko-mdława woń z ust chorych. Ponadto mogą się oni skarżyć na uporczywy świąd skóry i poranne wymioty.
Rokowanie w przewlekłej niewydolności nerek jest zawsze poważne. Niemniej, gdy pacjent wcześnie znajdzie się pod opieką specjalistycznej poradni nefrologicznej, stosuje się do zaleceń lekarskich i dietetycznych oraz prowadzi odpowiedni tryb życia, to okres leczenia zachowawczego i dializoterapii może trwać wiele lat.

Jakie związki można uznać za najważniejsze wskaźniki zatrucia mocznicowego?

Jest ich kilka, z których do najważniejszych należą przede wszystkim kreatynina i mocznik, a także kwas moczowy, parathormon oraz niektóre jony. Dla całościowej oceny stanu pacjenta warto dokonywać analizy stężeń wymienionych związków.

Stężenie kreatyniny jest powszechnie wykorzystywane do oceny stopnia zaawansowania niewydolności nerek, choć nie są znane efekty toksyczne tego związku. Z biochemicznego punktu widzenia kreatynina jest produktem pochodnym przemian metabolicznych zachodzących w mięśniach. Kreatynina jest jednym z niewielu związków, które są w nerkach filtrowane i prawie w całości usuwane do moczu. Im filtrowanie jest sprawniejsze, tym poziomy kreatyniny we krwi są niższe. Czynność nerek można ocenić za pomocą klirensu kreatyniny.

Wysokim stężeniom mocznika we krwi pacjentów towarzyszy wiele objawów klinicznych mocznicy - zaburzenia świadomości (ospałość, śpiączka), wymioty, zaburzenia krzepliwości krwi (krwawienia) lub nasilony świąd skóry.
Stężenie mocznika we krwi jest proporcjonalne do ilości spożytych w diecie białek.
Cząsteczkę mocznika można uznać za wskaźnik:

• stopnia zatrucia mocznicowego,
• zawartości białek w diecie,
• skuteczności stosowanej dializoterapii.

Autorzy: Jacek A. Pietrzyk, Paweł Dyras, Iwona Mazur
Rysunki: Stella Zielińska - udostępnione przez JANSSEN-CILAG
Webmaster: Sławomir Wyskiel - MCBnet