Ta przewlekła choroba polega na tworzeniu się w układzie kielichowo-miedniczkowym nerki twardych złogów ukształtowanych ze składników moczu. Choroba występuje dwukrotnie częściej u mężczyzn niż u kobiet. Pojawia się raczej u ludzi młodych, między 20 a 40 rokiem życia. Dotyka prawie jednej dziesiątej populacji. Chorują także dzieci. Opisywane są przypadki kamicy u płodów i noworodków.
Tworzenie się kamieni w drogach moczowych zależy w dużej mierze od składników zawartych w moczu, odczynu moczu oraz mechaniki wydalania moczu. Za ten stan odpowiada wiele, jeszcze nie do końca poznanych, przyczyn.
Prawidłowy mocz jest roztworem stabilnym, bez tendencji do wytrącania się w nim soli mineralnych. Dlatego zawiera w swoim składzie substancje hamujące krystalizację. Ten mechanizm obronny nie zadziała, jeśli wskutek przewlekłych i nawracających zakażeń dróg moczowych zmieni się odczyn kwasowości - pH.
Inną przyczyną kamieni nerkowych może być guz gruczołu przytarczycowego - gruczolak przytarczyc. Jest łagodnym nowotworem wytwarzającym zbyt dużo hormonu przytarczyc, który z kolei wysysa wapń z kości do moczu, gdzie tworzą się kamienie. Jest wykrywany prostym badaniem krwi, które powinno się wykonać u każdej osoby dotkniętej kamicą.
Nadmiar witaminy D zwiększa ilość wapnia przyswajanego przez jelito, które następnie tworzy w nerkach kamienie. Ta wrodzona skłonność to następny winowajca. Nadmiar wapnia uwalnia się również z kości przy rozpadzie komórek białaczkowych.
Przyczyną tworzenia się kamieni nerkowych bywa także dna moczanowa. Wtedy kamienie składają się z kwasu moczowego, a nie z wapnia. Leczenie polega na podawaniu preparatów, które zmniejszają stężenie kwasu moczowego we krwi oraz wypijaniu dużej ilości płynów, co ma spowodować rozpuszczanie kamieni.
Natomiast bezpośrednią przyczyną wytracania się kryształów soli jest często pojawianie się jądra inicjującego krystalizację. Może to być uszkodzona błona śluzowa, nabłonek, bakterie. Ta z początku nieznaczna przeszkoda w odpływie moczu powiększa się, obrasta kryształami, a z czasem może spowodować zastój moczu. Przyczynia się do tego nadmierne zagęszczenie moczu spowodowane skąpym przyjmowaniem płynów, lub ich nadmierną utratą. Na ten proces ma wpływ zaburzony stosunek poszczególnych soli, spowodowany zbyt obfitym spożywaniem pokarmów zawierających sole podlegające krystalizacji (np. sole wapnia, szczawiany). Tworzeniu się kamieni sprzyja też długotrawłe unieruchomienie. W różnych sytuacjach ludzie ludzie powstrzymują się od oddawania moczu. Dzieci zajęte zabawą wprost nie maja na to czasu. Trzeba zwracać baczną uwagę i wyrabiać w dziecku nawyk dbania o komfort pęcherza. Przetrzymywanie moczu jest następną przyczyną niekorzystnych zmian prowadzących z czasem do kamicy nerkowej.
